Trong bộ phim Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives của đạo diễn Apichatpong Weerasethakul, có một cảnh rất tĩnh. Ông chú Boonmee sắp qua đời vì suy thận, ngồi ăn tối giữa rừng. Rồi người vợ đã chết hiện về dưới hình hài một bóng ma. Đứa con trai mất tích từ lâu cũng bước ra từ bóng tối, mang lốt một con khỉ ma mắt đỏ rực.
Chẳng ai la hét. Chẳng có cảnh hù dọa. Họ thản nhiên kéo ghế ngồi ăn cơm chung.
Trong thế giới của Apichatpong, rừng rậm hay dòng suối chỉ là giao diện. Còn luân hồi không phải là một phép thuật huyền bí. Nó giống hệt như khái niệm di chuyển dữ liệu (data migration). Kiếp này hay kiếp trước, con người hay con khỉ, thực chất chỉ là những bản ghi (record) nằm chung một cơ sở dữ liệu khổng lồ. Chết đi không phải là xóa dữ liệu. Chết là sao chép cái bản ghi đó, đóng gói lại, và tải lên một giao diện mới. Cái lõi dữ liệu vẫn y nguyên. Chỉ có cái vỏ là thay đổi.
Bạn nghĩ tôi đang đánh giá phim nghệ thuật Thái Lan. Không phải. Tôi đang nói về hạ tầng của thị trường tài chính thế giới.
Ngành công nghiệp đang phát cuồng vì một khái niệm. Người ta gọi nó là “token hóa” (tokenization).
Đổi ruột lấy vỏ
Cái tên nghe rất viễn tưởng. Nó khiến các sếp ngân hàng già cỗi tưởng rằng thị trường tiền mã hóa đang tạo ra một loại tài sản mới từ hư vô, tựa như một thứ ma thuật công nghệ. Nhưng theo Michael Lie từ Flow Traders, sự thật chán ngắt hơn nhiều. Token hóa không hề tạo ra một lớp tài sản (asset class) mới. Nó đơn thuần là một cú nâng cấp đường ống nước. Nó là cái vỏ chứa.
Hãy nhớ lại chuyện luân hồi. Khi bạn token hóa một trái phiếu kho bạc Mỹ, bạn không tạo ra một loại tiền mới. Trái phiếu đó vẫn nằm im lìm trong két sắt của Bank of New York Mellon, ăn lãi suất mốc meo của nó. Cái duy nhất thay đổi, là bạn bốc toàn bộ các quyền lợi kinh tế của cái trái phiếu đó, nhét vào một cái token trên mạng lưới blockchain, và ném nó ra ngoài thị trường toàn cầu.
Đó chính là nguyên lý của tiền tệ đa tầng (layered money). Trái phiếu hay đô-la là cái móng quyền lực ở tầng đáy, và mọi thứ ta giao dịch bên trên thực chất chỉ là những tờ giấy ghi nợ (IOU) được bọc đi bọc lại cho dễ xài. Token hóa không hề đẻ ra một tầng tiền mới nào cả. Nó chỉ là lớp vỏ nhựa mới nhất, trơn tru nhất ở tầng trên cùng.
Tài sản gốc không nhúc nhích. Nhưng cái vỏ thì chạy với tốc độ ánh sáng.
Nó giống hệt cái cách mà quỹ hoán đổi danh mục (ETF) đã thay đổi thị trường chứng khoán vài thập kỷ trước. Khi bạn mua chứng chỉ quỹ ETF của Vanguard, bạn đâu có đi mua từng cổ phiếu của Apple, Tesla hay Microsoft. Bạn mua một cái vỏ chứa quyền lợi kinh tế của đống cổ phiếu đó. Và ETF dùng một cơ chế cực kỳ tàn bạo nhưng hiệu quả để đảm bảo cái vỏ luôn khớp giá với ruột. Đó là cơ chế chênh lệch giá (arbitrage).
Áp lực thanh khoản
Nếu giá cái vỏ cao hơn ruột, các tay buôn sỉ (Authorized Participants) sẽ lập tức mua ruột, đóng gói thành vỏ mới, đem bán lấy lời. Nếu vỏ rẻ hơn ruột, họ mua vỏ, xé ra bán lấy ruột. Cứ thế, bàn tay vô hình vả qua vả lại liên tục cho đến khi giá cân bằng. Quản lý quan liêu không có cửa sống ở đây. Động lực kinh tế thay thế hoàn toàn cho niềm tin.
Token hóa đang lặp lại y chang lịch sử đó, nhưng ở một hệ quy chiếu rộng hơn, tàn khốc hơn. Thông qua cơ chế đúc và đốt (mint/burn). Đúc token khi cần, đốt token khi thừa.
Thị trường tài chính truyền thống là một cỗ máy lười biếng. Nó ngủ vào cuối tuần. Nó đóng cửa lúc 4 giờ chiều Thứ Sáu, và mọi rủi ro vỡ nợ cuối tuần (gap risk) đều bị nhốt lại cho đến sáng Thứ Hai. Nhưng thế giới thực thì đâu có ngủ. Khủng hoảng không chọn giờ hành chính để bùng phát. Khi rủi ro dịch chuyển liên tục mà cái ống nước lại đóng cửa hai ngày rưỡi mỗi tuần, áp suất sẽ phá vỡ hệ thống.
Cái vỏ token giải quyết đúng một việc đó. Nó cho phép chuyển giao rủi ro liên tục. Nó bắt thị trường chạy không ngừng nghỉ.
Dĩ nhiên, cỗ máy đó không chạy bằng tình yêu. Nó đòi hỏi một giả định mang tính chết người. Đội ngũ tạo lập thị trường tổ chức (market maker) phải túc trực liên tục để làm mượt cái thanh khoản đó. Nếu một ngày đẹp trời, vào lúc 3 giờ sáng Chủ Nhật, có một con thiên nga đen đáp xuống và các nhà tạo lập đồng loạt rút phích cắm? Cái vỏ rỗng tuếch, thanh khoản bốc hơi, chênh lệch giá (spread) sẽ doãng ra đến mức bạn không thể bán. Cái tính thanh khoản liên tục mà người ta hứa hẹn, khi đó, chỉ là một ảo ảnh.
Nhưng khi nó hoạt động, nó đẹp một cách lạnh lùng.
Tưởng tượng cảnh này: Một thuật toán tạo lập thị trường kích hoạt vào lúc 3 giờ sáng Chủ Nhật. Nó chạy một vòng lặp, mua một khối lượng khổng lồ trái phiếu kho bạc đang ngái ngủ ở một nhà băng châu Âu, đúc chúng thành hàng triệu token, và ngay lập tức luân chuyển chúng sang một sàn giao dịch châu Á để hứng thanh khoản.
Toàn bộ quá trình luân hồi đó diễn ra trong vài mili-giây. Cái tài sản gốc trong két sắt già nua kia không hề biết rằng nó vừa được chuyển kiếp. Nó vẫn nằm đó, phủ bụi. Mọi kiếp sống tài chính đều là một chuỗi bản ghi dữ liệu. Và chúng ta, những gã thợ hàn của thời đại mới, chỉ đơn giản là vừa đổi cái giao diện truy vấn.
Thế là xong.
No related posts found...