Sáng nay tôi chạy được 3km.
Không phải con số bình thường nếu biết rằng mọi buổi chạy trước đây của tôi đều không dưới 5km. Rằng tôi đã chạy qua nhiều cung trekking, ba cuộc marathon, hàng chục giải bán marathon trong 5-7 năm trở lại. Rằng tháng vừa rồi tôi không chạy một bước nào. Rằng hôm nay tôi định chạy 5km, giống hồi xưa, nhưng cơ thể lắc đầu ở cột mốc thứ ba và tôi, thay vì gồng lên, lại dừng lại. Bình thường.
Ngồi đợi Grab về, tôi đọc được một câu trên Instagram: “Next time is next time. Now is now.”
Câu đó từ Perfect Days, bộ phim của đạo diễn người Đức Wim Wenders quay ở Tokyo năm 2023. Kōji Yakusho đóng vai Hirayama, người đàn ông trung niên dọn vệ sinh nhà vệ sinh công cộng mỗi ngày, không phàn nàn, không giải thích, không đòi thêm gì ngoài những gì đang có trước mắt. Ông không xuất thân từ một gia đình khó khăn.
Tôi ngồi ở vỉa hè, hai chân mỏi, và thấy câu đó thật ra không nói về việc chạy chậm hơn hay nhanh hơn. Nó nói về một thứ khác hơn nhiều.
Hirayama và con người phòng họp
Có một cảnh trong Perfect Days mà tôi cứ nghĩ mãi.
Hirayama lái xe thùng ra khỏi nhà lúc trời còn tối. Ông nhìn lên bầu trời qua kính xe. Mỉm cười. Bật băng cassette cũ. Không ai biết ông đang cười vì điều gì.
Không phải cười vì hạnh phúc kiểu lớn. Không phải cười vì vừa đạt một mục tiêu nào đó. Ông cười vì trời vừa sáng. Vì nhạc đang chạy. Vì hôm nay bắt đầu.
Tôi làm việc trong văn phòng đủ lâu để biết rằng đó là một dạng năng lực hiếm đến mức đáng ghen tị: khả năng nhìn thấy thứ đang xảy ra ngay trước mặt, thay vì liên tục chiếu lên màn hình tâm trí những gì chưa xảy ra, hoặc những gì đáng lẽ phải xảy ra khác đi.
Phần lớn chúng ta sống trong phiên bản song song của cuộc họp hôm nay: vừa họp vừa nghĩ đến báo cáo tuần tới, vừa uống cà phê vừa lo email chưa trả lời, vừa ăn tối vừa cắn đầu ngón tay vì deadline ngày mai. Không ai sống trong cái phút đang xảy ra. Ai cũng đang ở một nơi khác, trong một thì khác.
Hirayama không như vậy. Ông ở đây, cái đây cụ thể, cái đây bình thường đến mức buồn cười.
Xay cà phê và đợi nước
Tôi bắt đầu pha cà phê theo kiểu pour-over được khoảng bốn năm nay, phần vì ngưỡng mộ cách các bạn barista ‘điều khiển’ cà phê, phần vì tôi là người hay tìm cớ ngồi yên mà không cảm thấy tội lỗi.
Có khoảng mười lăm phút mỗi sáng mà tôi thấy mình thực sự ở đây.
Xay hạt. Cảm nhận cối xay tay từng vòng một rồi mùi thơm xộc lên khi lấy cà phê mới xay ra. Đợi nước sôi vừa tới nhiệt độ, bloom: rót một ít nước lên bột cà phê, đứng nhìn bột phồng lên từ từ như thở, đợi ba mươi giây. Rồi rót tiếp, từng vòng tròn nhỏ, đều tay, không vội.
Một bài nhạc đang chạy. Thường là Pink Floyd, hoặc Johnny Cash, hoặc một bản jazz cũ mèm nào đó.
Tôi không nghĩ đến thứ gì trong khoảng thời gian đó. Không nhìn lại ngày hôm qua. Không tính toán ngày hôm nay. Chỉ xay, đợi, rót, nhìn.
Người Nhật có một từ cho khoảnh khắc ánh sáng lọc qua tán lá, nhảy nhót trên mặt đất: komorebi. Không phải ánh nắng thẳng. Không phải bóng râm. Chính khoảnh khắc giao thoa của hai thứ, ánh sáng đang di chuyển và bóng đang thở. Thứ không thể nắm giữ, chỉ có thể thấy khi đang ở đó.
Cốc cà phê buổi sáng đó là komorebi của tôi.
Và Hirayama, trong Perfect Days, suốt bộ phim cứ ngước nhìn ánh sáng xuyên qua tán cây trong công viên. Ông chụp ảnh bằng máy ảnh phim đen trắng, từng tấm, từng buổi chiều. Không phải để lưu lại mà vì cái việc chú ý đó bản thân nó đã là đủ.
Hirayama, Himalaya
Hai chữ đó đọc lên gần giống nhau đến mức buồn cười.
Hirayama tìm thấy cái trạng thái đó trong nhà vệ sinh công cộng ở Shibuya, giữa lòng Tokyo, ở độ cao bằng không. Còn tôi thì phải leo lên hơn 5.000m ở Langtang, gió thốc vào mặt, phổi thiếu oxy, mỗi bước nặng như đang đi dưới nước, mới chạm được vào đúng cái thứ đó.
Không email. Không deadline. Không phiên bản nào của tương lai tồn tại trên độ cao đó. Chỉ cơ thể, gió, và một bước tiếp theo. Cái đầu óc vốn hay chạy trước thực tại cả ngày bỗng dưng chịu ngồi yên, không phải vì tôi thiền định hay kỷ luật gì, mà vì núi không cho nó lựa chọn khác.
Hirayama không cần leo 5.000m. Ông ngồi trong cabin xe thùng, nhìn bầu trời qua kính và mỉm cười khi trời vừa sáng. Kết quả tương đương.
Và trong những đợt làm việc dày nhất, khi lịch họp chồng chất lịch họp, khi email nhiều hơn giờ ngủ, núi tuyết Himalaya hiện lên trong giấc mơ, không phải vì nó đẹp mà vì đó là nơi duy nhất không cho tôi ở đâu khác trong đầu. Tỉnh dậy lòng nhẹ hơn mà không hiểu tại sao.
Bây giờ thì hiểu rồi. Không cần leo lại mới hiểu.
Đó không phải là thoát chạy thực tại. Đó mới là thực tại.
Cái komorebi của màn hình tối
Nghịch lý là cái komorebi sắc nét nhất trong ngày của tôi lại không phải cà phê buổi sáng hay 3km sáng nay.
Nó là khoảnh khắc tắt máy tính.
Sau một ngày dài, sau cuộc họp cuối cùng, tôi nhấn nút. Màn hình tối xuống. Tiếng quạt dừng lại. Cái phòng lúc đó im hơn mọi lúc, kiểu im mà bạn chỉ nhận ra khi nó vừa xuất hiện.
Không phải im vì vắng người. Im vì vừa có một thứ gì đó kết thúc.
Tôi hay ngồi thêm vài giây trước khi đứng dậy. Không làm gì. Chỉ ngồi trong cái tối đó. Hirayama có cảnh mỗi tối ông đọc sách dưới ánh đèn nhỏ rồi tắt đèn, nằm xuống, nhắm mắt với nụ cười rất nhẹ. Ông không tổng kết ngày. Ông không kiểm điểm xem hôm nay tốt hay xấu. Ông chỉ để ngày đó kết thúc.
Màn hình tắt của tôi cũng vậy. Nó không phải là khoảng nghỉ trước khi ngày mai bắt đầu. Nó là dấu chấm của ngày hôm nay.
Tôi không biết lần sau mình sẽ chạy được bao nhiêu. Có thể 3km, có thể 5km nếu cơ thể cảm thấy thoải mái, có thể ít hơn nếu mưa to hay cơ thể bảo dừng.
“Next time is next time. Now is now.“
Ba kilomet sáng nay là ba kilomet thật. Không phải ba kilomet tệ hơn năm kilomet hồi xưa. Không phải bước lùi so với những giải marathon tôi đã chạy qua. Chỉ là ba kilomet, tồn tại hoàn chỉnh trong sáng nay, không cần phải là gì khác hơn.
Hirayama mỗi sáng lại nhìn lên bầu trời và mỉm cười. Wim Wenders không giải thích nụ cười đó trong phim.
Tôi thì vừa viết cả một bài để hiểu tại sao lại vậy!