Bạn mở mạng lên và thấy DINK (Double Income, No Kids) đang là trào lưu. Hình ảnh tiêu chuẩn luôn hiện ra: một cặp vợ chồng trẻ, tay cầm ly vang đỏ, check-in ở Bali, nhìn xuống những bậc phụ huynh đang đánh vật với bỉm sữa bằng ánh mắt thương hại xen lẫn chút nhẹ nhõm.
Bạn nghĩ DINK là một phong cách sống sành điệu? Một sự lựa chọn mang tính cá nhân của những người trẻ đề cao tự do? Không phải.
Nó có lẽ là một thái độ bế tắc, chạy trốn.
Mình từng nghĩ nuôi một con robot hút bụi đã mệt. Sáng nó kêu kẹt ở thảm, tối nó báo hết pin. Ấy vậy mà xã hội vẫn thản nhiên kỳ vọng một nửa dân số phải quản lý một cỗ máy sinh học phức tạp nhất trần đời, một đứa trẻ, với nguồn lực hỗ trợ từ hệ thống gần như bằng không.
Theo một báo cáo gần đây của Caixin dựa trên khảo sát của mạng lưới việc làm Zhaopin (với quy mô khoảng 3.800 mẫu hợp lệ), gần một nửa (47%) nữ giới Gen Z tham gia khảo sát tuyên bố dứt khoát không sinh con. Con số này ở thế hệ sau 1970 chỉ là 3.7%.
Cần sòng phẳng về mặt dữ liệu: 47% này không đại diện cho toàn bộ phụ nữ Trung Quốc. Nó là bề mặt cắt của nhóm phụ nữ thành thị, những người đang trực tiếp cày cuốc trong lực lượng lao động. Nhưng chính sự khu biệt đó mới làm con số này mang sức nặng. Khi đào sâu vào báo cáo, bức tranh trở nên rõ ràng: 68.8% phụ nữ được hỏi chỉ ra rằng cốt lõi của bất bình đẳng giới nơi công sở nằm ở chỗ “sinh đẻ là gánh nặng mà phụ nữ không thể trốn thoát” (trong khi chỉ có 26.7% đàn ông đồng tình). Hơn thế nữa, 61.5% các bà mẹ đang đi làm khẳng định họ “gần như không có cơ hội thăng tiến”.
Và đừng nghĩ đây là “đặc sản” của riêng Trung Quốc. Cấu trúc này đang nuốt chửng toàn bộ Đông Á. Tại Hàn Quốc, một khảo sát đầu năm 2024 cho thấy 62.2% phụ nữ đi làm (25-45 tuổi) không có ý định sinh con. Ở Nhật Bản, dữ liệu năm 2025 từ Rohto Pharmaceutical chỉ ra 64.7% phụ nữ độc thân dưới 30 tuổi cũng chọn con đường tương tự. Cả ba nền kinh tế khổng lồ đều đang đối mặt với cùng một sự sụp đổ.
Sự dịch chuyển này mang đúng hình hài của một cú sốc cấu trúc. Khi bạn nhìn vào sổ sách kế toán của cuộc sống gia đình và lộ trình thăng tiến bị khóa chặt, bạn sẽ thấy nhóm lao động này đang làm đúng bài toán kinh tế cơ bản nhất: cắt lỗ.
Cuốn Sổ Kế Toán
Mỗi khi xã hội gào thét về một tương lai thiếu hụt nhân lực, cái giá thực tế để vận hành hệ thống luôn bị đẩy về phía cá nhân. Cụ thể hơn, nó rơi thẳng vào đầu phụ nữ.
Hãy nhìn vào bảng cân đối kế toán. Để duy trì một lao động nữ bước vào giai đoạn sinh đẻ, doanh nghiệp phải gánh một khoản chi phí cứng khoảng 32.000 nhân dân tệ (khoảng 4.400 USD) cho mỗi chu kỳ nghỉ thai sản (kéo dài 4-5 tháng) để bù đắp các khoản phúc lợi và bảo hiểm rủi ro sinh học theo luật định. Ai sẽ gánh chi phí này? Cấu trúc vĩ mô không chia sẻ. Hơn 41.5% doanh nghiệp Trung Quốc nói thẳng họ không cung cấp bất kỳ hỗ trợ mục tiêu nào cho các bà mẹ. Kết quả là, doanh nghiệp phản ứng bằng cách lén lút đẩy chi phí này về lại cho người lao động thông qua việc hạn chế thăng tiến, sa thải ngầm, hoặc đơn giản là không tuyển dụng phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.
Bên cạnh đó, hơn 32% các bà mẹ đang phải làm việc nhà hơn 2 tiếng mỗi ngày, trong khi tỷ lệ này ở các ông bố chỉ là 26%. Phụ nữ bị kẹp giữa hai tầng áp lực: xã hội vắt kiệt thời gian của họ, trong khi doanh nghiệp phạt họ vì rủi ro sinh học mà họ mang lại.
Cái cảm giác cạn kiệt đó có một cái tên chính thức. Giới kinh tế học gọi nó là “Thuế làm mẹ” (Motherhood penalty).
Thế là xong. Ai cũng khôn, hệ thống đứng ngoài chỉ tay, chỉ có người đẻ là thiệt.
Phía Bên Kia Lưỡi Dao
Và sự bế tắc này không chừa một ai. Nếu phụ nữ cự tuyệt việc đẻ để né khoản “Thuế làm mẹ” khổng lồ, thì đàn ông Đông Á cũng đang âm thầm bỏ phiếu trắng với hôn nhân để né khoản “Thuế trụ cột” (Provider tax). Khảo sát từ Rohto cho thấy 60.7% nam giới Nhật Bản dưới 30 tuổi cũng từ chối việc có con, với hơn 63% chỉ thẳng vào gánh nặng tài chính. Tại Trung Quốc và Hàn Quốc, áp lực mua nhà và duy trì gia đình trong nền kinh tế tăng trưởng chậm đang bào mòn nốt những ý định kết hôn cuối cùng của nam giới. Cả nam và nữ đều đang bị kẹp trong một cấu trúc mà chi phí để vận hành gia đình vượt quá năng lực tạo ra dòng tiền của một cá nhân bình thường.
Đứng trước sự bất đối xứng khổng lồ về mặt chi phí này, thế hệ trẻ nhận ra họ đang cầm một bản hợp đồng mà điều khoản hoàn toàn bất lợi. Họ không biểu tình cắm trại trên đường phố. Họ không đập phá công xưởng. Họ dùng một cơ chế quyền lực hơn bất kỳ văn bản nào: phản kháng bằng chính cơ thể mình.
Trong cuốn tiểu thuyết Người Ăn Chay của nhà văn Hàn Quốc Han Kang, nhân vật chính Yeong-hye đột ngột ngừng ăn thịt. Chồng hoảng sợ, cha ép uổng, xã hội phán xét, nhưng cô vẫn tĩnh lặng từ chối. Hành vi đó chính là liều thuốc giải duy nhất để cô cự tuyệt việc tham gia vào một hệ thống mà bản thân cho là bạo lực.
Thế hệ trẻ ở Đông Á cũng đang làm điều tương tự. Cuộc đình công sinh học này đang đóng vai trò như một tiếng còi báo động sắc lạnh, ép toàn bộ hệ thống vĩ mô phải bừng tỉnh và ngồi xuống đàm phán lại. Bởi vì rủi ro của việc tạo ra tương lai không thể, và không nên, bị ném hết lên một bờ vai duy nhất.
No related posts found...