Có một sự thật nhỏ mà ít ai để ý, khoảnh khắc bạn thay vào bộ pijama vào buổi tối, bạn đang tham gia vào một nghi lễ văn hóa kéo dài suốt 3.000 năm lịch sử nhân loại. Không hề kém cạnh bất kỳ phong tục nào, từ uống trà sáng đến lướt mạng xã hội trước khi ngủ. Pijama thực chất là một biên niên sử xã hội học được may thành vải.
Từ Thảo Nguyên Đến Tủ Đồ
Câu chuyện bắt đầu từ khoảng 3.000 năm trước tại những vùng thảo nguyên khô cằn của Tây Trung Quốc. Những kỵ sĩ du mục cần thứ gì đó để mặc. Nó không được quá chật để cưỡi ngựa nhưng cũng không quá rộng để vướng víu khi chiến đấu. Giải pháp là một cái quần rộng buộc ở eo. Đơn giản, hiệu quả và về sau trở thành thứ cả thế giới đem vào giường ngủ.
Từ thảo nguyên, kiểu quần này lan sang Ba Tư và được người Mughal Ấn Độ hoàn thiện thành bộ áo dài rộng cộng quần thùng thình với chất liệu lụa mềm hoặc cotton nhẹ (kurta pajama). Người Ba Tư gọi nó là pae-jama, nghĩa đen là “vật che chân”. Chưa có gì gợi cảm lắm nhưng hãy kiên nhẫn.
Đến thế kỷ 17, các nhà thám hiểm và thương nhân châu Âu đến Ấn Độ và gặp phải thứ quần áo kỳ diệu này. Bối cảnh lúc đó là thời trang châu Âu đang chuộng áo lót định hình siết chặt, váy phồng to bằng cái thùng rác và mũ đội đầu cao như cột điện. Rồi họ nhìn thấy người Ấn Độ mặc lụa mềm mại, thoáng mát và đi lại tự do như gió. Cú sốc văn hóa là có thật.
William Fielding (Bá tước Denbigh đầu tiên) sau chuyến thăm triều đình hoàng đế Mughal năm 1631 về nhà liền đặt họa sĩ cung đình Anthony Van Dyck vẽ chân dung mình trong bộ kurta sọc đỏ. Ý ông là muốn khoe với thiên hạ rằng mình đã đi những nơi xa lắm và có gu thẩm mỹ khác biệt. Nhưng nếu nhìn kỹ bức tranh, phía dưới cổ áo rộng rinh vẫn lộ tay áo kiểu Tây. Tức là bá tước vẫn chưa dám bỏ hoàn toàn chuẩn mực cũ. Khá giống cảm giác mặc một bộ đồ phá cách nhưng vẫn cố xỏ chân vào đôi giày thể thao an toàn.
Cuộc Cách Mạng Của Quý Ông
Nhảy nhanh sang thế kỷ 19. Đàn ông thượng lưu thời Victoria luôn nơm nớp sợ bị đánh giá là thiếu sự nam tính, nhưng nghịch lý là họ đang phải ngủ trong chiếc váy một mảnh dài đến bắp chân có viền ren.
Khi pijama hai mảnh từ Ấn Độ du nhập và được giới thiệu là quần áo ngủ dành cho quý ông, họ đổi ngay lập tức. Hóa ra quyết định đổi từ váy sang quần ngủ nghe có vẻ tầm thường ấy lại là một bước ngoặt trong lịch sử giới tính và trang phục. Pijama ngay từ đầu đã mang trong mình tuyên ngôn về bản sắc.
Cuối thế kỷ 19, dây chuyền sản xuất đại trà tại Mỹ kéo giá thành xuống mức bình dân. Những người không đủ tiền thuê thợ may bây giờ cũng có thể mặc đồ ngủ đàng hoàng. Sự dân chủ hóa thời trang diễn ra ngay trong phòng ngủ trước khi nó kịp bước ra đường phố.
Coco Chanel Và Cú Lật Bàn
Bước sang thế kỷ 20, món đồ ngủ này gặp người thay đổi cuộc chơi là Coco Chanel. Khoảng năm 1918 đến 1922, bà xuất hiện trên bãi biển nước Pháp trong bộ quần áo ống rộng kết hợp áo buộc eo. Trong thời đại mà phụ nữ mặc quần ra nơi công cộng vẫn bị coi là phá vỡ trật tự xã hội, đây là một hành động gần như cách mạng.
Báo chí la hét phản đối, nhà thờ lên án gay gắt và các bà mẹ chỉ biết thở dài. Nhưng như mọi xu hướng thời trang khi có đủ người đẹp khoác lên người, nó nhanh chóng trở thành chuẩn mực mới.
Thú vị hơn là lý do thực dụng phía sau. Phụ nữ Anh đã mặc pijama từ trước đó khi các trận không kích bằng khí cầu Zeppelin trong Thế chiến I buộc họ phải mặc thứ gì đó gọn gàng để chạy ra hầm trú ẩn giữa đêm. Quần áo ngủ ấm hơn, có túi và không bắt người ta cài hàng tá nút như váy ngủ. Chiến tranh một lần nữa trở thành nhà thiết kế thời trang bất đắc dĩ.
Cú Đập Bàn Của Clark Gable
Năm 1934, bộ phim It Happened One Night ra mắt. Clark Gable cởi áo sơ mi và hoàn toàn không mặc áo lót ba lỗ bên trong. Cảnh quay bình thường đó khiến doanh số áo lót của đàn ông Mỹ sụt giảm chạm đáy trong nhiều tháng sau đó. Các nhà sản xuất thực sự điêu đứng.
Cùng trong giai đoạn này, pijama trở thành trang phục gắn liền với sự lịch lãm, trí tuệ và phong thái. James Stewart mặc áo ngủ trong phim Rear Window năm 1954, ngồi trên xe lăn nhìn hàng xóm qua cửa sổ mà trông vẫn toát lên vẻ điềm tĩnh đáng nể. Đây là thời kỳ mà việc mặc quần áo ngủ lang thang trong nhà đồng nghĩa với việc bạn là một người vô cùng thú vị.
Thế chiến II mang đến một giai đoạn thực dụng ngắn khi vải vóc bị phân phối theo định mức, thiết kế quần áo bị tước đi mọi chi tiết trang trí. Nhưng ngay sau chiến tranh, xã hội muốn quay lại với sự bình thường và áo ngủ hồi sinh mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Lần này nó trở thành lựa chọn lịch sự cho cả phụ nữ thay vì những chiếc váy ngủ ngày càng mỏng manh.
Rời Khỏi Phòng Ngủ
Những năm gần đây chứng kiến đồ ngủ tràn ra đường phố. Giới thời trang bắt đầu mặc nguyên bộ pijama lụa đi ăn tối. Prada, Valentino hay Miu Miu đưa chúng lên sàn diễn cao cấp. Ca sĩ Rihanna sải bước ngoài phố với áo ngủ và dép cao gót trong khi ống kính máy ảnh nháy liên tục thay vì những ánh nhìn dò xét.
Rồi đại dịch bùng nổ, toàn thế giới đồng loạt mặc đồ ngủ cả ngày. Họ họp trực tuyến với sếp trong tình trạng mặc đồ ngủ nửa trên và quần thể thao nửa dưới. Sự hội tụ của lịch sử đã đưa bộ quần áo du mục từ thảo nguyên Trung Á, qua triều đình Mughal, qua bờ biển của Chanel và cuối cùng chinh phục nốt màn hình làm việc từ xa.
Năm 2026, các sàn diễn thời trang tiếp tục khai thác ngôn ngữ phòng ngủ khi biến pijama lụa thành áo khoác ngoài đắt đỏ. Bộ đồ ngủ không còn là thứ bạn giấu đi khi có khách. Nó chính là thứ bạn cố tình mặc để người khác phải chú ý.
Bài Học Từ Pijama
Nhìn lại hành trình kéo dài ba thiên niên kỷ, có một chu kỳ rất rõ ràng. Đồ ngủ luôn xuất hiện ở ranh giới giữa cái riêng tư và cái công cộng, giữa sự thoải mái và quyền lực, giữa truyền thống gò bó và sự phá cách.
Bá tước Denbigh mặc nó để thể hiện đẳng cấp toàn cầu. Đàn ông Victoria mặc nó để khẳng định sự nam tính. Phụ nữ những năm 1920 mặc đồ nam để đòi quyền tự do đi lại. Clark Gable cởi nó ra để trông lịch lãm. Gen Z mặc nó ra đường để chứng minh bản thân không cần cố gắng quá mức để được xã hội công nhận.
Buổi tối nay, khi bạn thay vào bộ đồ quen thuộc, hãy nhớ rằng bạn đang khoác lên mình một mảnh ghép khổng lồ của lịch sử nhân loại. Những nếp gấp trên vải không chỉ mang lại sự thoải mái tạm thời. Nó là di sản của những người đã dám lật đổ chuẩn mực để được thở tự do trong chính căn nhà của mình.
Nguồn tham khảo: National Geographic History (Ana Velasco, 2025); BBC News; Sit ‘N Sleep; Messy Nessy Chic; Fashion Capital UK; NSS Magazine.
No related posts found...